Po stracie osoby bliskiej, uregulowanie kwestii majątkowych jest często ostatnią rzeczą, o której chcemy myśleć. Niestety, przepisy prawa wymagają formalnego potwierdzenia, kto jest spadkobiercą, aby móc swobodnie dysponować majątkiem zmarłego (np. wypłacić środki z konta bankowego czy sprzedać nieruchomość). W polskim prawie istnieją dwie drogi, aby to zrobić: sądowe stwierdzenie nabycia spadku oraz akt poświadczenia dziedziczenia (APD) sporządzony przez notariusza.
Którą ścieżkę wybrać? Jakie dokumenty przygotować? Jako radca prawny prowadzący praktykę w Warszawie, na co dzień pomagam klientom sprawnie przejść przez te procedury. Poniżej wyjaśniam najważniejsze różnice.
Sądowe stwierdzenie nabycia spadku – jak wygląda procedura?
Droga sądowa jest konieczna najczęściej wtedy, gdy między spadkobiercami istnieje spór, gdy nie wszyscy mogą stawić się jednocześnie u notariusza lub gdy dziedziczenie jest bardzo skomplikowane.
Do jakiego sądu złożyć wniosek?
Wniosek składa się do sądu rejonowego (wydział cywilny), właściwego dla ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy. Jeśli zmarły mieszkał w Warszawie na Mokotowie, właściwy będzie Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa.
Kto może złożyć wniosek i kto jest uczestnikiem?
Wniosek może złożyć każdy, kto ma w tym interes prawny – najczęściej jest to spadkobierca (ustawowy lub testamentowy), ale może to być również wierzyciel zmarłego. Uczestnikami postępowania są z mocy prawa wszyscy potencjalni spadkobiercy (ustawowi i testamentowi). Wnioskodawca ma obowiązek wskazać ich we wniosku oraz podać ich adresy zamieszkania, aby sąd mógł ich zawiadomić.
Co musi zawierać wniosek i jakie dokumenty dołączyć?
Prawidłowo sporządzony wniosek powinien zawierać:
- Wskazanie sądu, wnioskodawcy i uczestników postępowania,
- Dane zmarłego (imię, nazwisko, data i miejsce śmierci, ostatnie miejsce zamieszkania),
- Żądanie stwierdzenia nabycia spadku po zmarłym na rzecz konkretnych osób,
- Informację, czy zmarły pozostawił testament.
Do wniosku należy bezwzględnie dołączyć odpisy z aktów stanu cywilnego:
- Odpis skrócony aktu zgonu spadkodawcy,
- Odpisy skrócone aktów urodzenia spadkobierców (w przypadku mężczyzn i niezamężnych kobiet),
- Odpisy skrócone aktów małżeństwa (w przypadku kobiet, które zmieniły nazwisko po ślubie).
Zapewnienie spadkowe w sądzie
Podczas rozprawy sąd odbiera od jednego ze spadkobierców (lub kilku) tzw. zapewnienie spadkowe. Jest to oświadczenie składane pod rygorem odpowiedzialności karnej, w którym spadkobierca potwierdza, że nie ma innych osób uprawnionych do spadku, nie było innych testamentów, ani nikt wcześniej nie zrzekł się dziedziczenia.
Akt Poświadczenia Dziedziczenia (APD) – szybka droga u notariusza
Jeśli zależy Ci na czasie i między spadkobiercami panuje pełna zgoda, najlepszym rozwiązaniem jest wizyta u notariusza. Notariusz sporządza akt poświadczenia dziedziczenia, który ma dokładnie taką samą moc prawną jak prawomocne postanowienie sądu.
Kto musi się stawić i jakie dokumenty przygotować?
Warunkiem koniecznym do sporządzenia APD jest jednoczesna i osobista obecność wszystkich osób, które mogą wchodzić w grę jako spadkobiercy ustawowi i testamentowi. Do kancelarii notarialnej należy dostarczyć dokładnie te same dokumenty z urzędu stanu cywilnego co do sądu (akt zgonu, akty urodzenia i małżeństwa spadkobierców) oraz ewentualny testament zmarłego. Niezbędny będzie również numer PESEL zmarłego.
Kiedy notariusz odmówi sporządzenia APD?
Notariusz nie będzie mógł sporządzić aktu w kilku sytuacjach:
- Gdy nie wszyscy spadkobiercy są obecni u notariusza,
- Gdy pomiędzy spadkobiercami istnieje spór co do tego, kto ma dziedziczyć,
- Gdy w sprawie został już wcześniej wydany akt poświadczenia dziedziczenia lub toczy się postępowanie w sądzie,
- W przypadkach skomplikowanych testamentów szczególnych (np. testament ustny),
- Gdy spadkodawca w chwili śmierci był cudzoziemcem lub nie miał miejsca zwykłego pobytu w Polsce (choć tu istnieją pewne wyjątki w prawie europejskim).
Sąd czy notariusz – co wybrać?
Wybór zależy od sytuacji rodzinnej. U notariusza sprawę załatwisz w kilka dni, ale zapłacisz nieco więcej i musisz zgromadzić wszystkich bliskich w jednym czasie. W sądzie opłata od wniosku wynosi 100 zł (plus wpis do rejestru spadkowego gdzie opłata wynosi 5 zł), ale na rozprawę w Warszawie nierzadko czeka się kilka miesięcy.
Darmowy wzór wniosku o stwierdzenie nabycia spadku (do pobrania)
Jeśli zdecydowałeś się na drogę sądową i Twoja sytuacja rodzinna jest prosta (np. ustawowe dziedziczenie żony i dziecka), przygotowałem dla Ciebie gotowy szablon. Możesz skopiować go bezpośrednio ze strony lub pobrać gotowy plik do edycji w programie Word.
Kliknij tutaj, aby rozwinąć i skopiować Wzór wniosku o stwierdzenie nabycia spadku.
Poniżej treść prostego wzoru dla sytuacji gdy zmarł mąż i dziedziczy żona oraz pełnoletnie dziecko (dziedziczenie ustawowe):
Miejscowość, data: Warszawa, dnia …………………… r.
Do: Sądu Rejonowego w …………………………………….. Wydział Cywilny Adres: ………………………………………………………………….
Wnioskodawczyni: [Imię i nazwisko żony], PESEL: ………………….. Adres: ……………………………………………………….
Uczestnik postępowania: [Imię i nazwisko dziecka], PESEL: ………………….. Adres: ……………………………………………………….
WNIOSEK O STWIERDZENIE NABYCIA SPADKU
Wnoszę o:
- Stwierdzenie, że spadek po zmarłym w dniu ……………….. r. w ……………………………………. [Imię i nazwisko spadkodawcy], synu [imiona rodziców zmarłego], PESEL: ……………………, ostatnio stale zamieszkałym w ……………………………………. przy ul. ……………………………………. nabyli z mocy ustawy (na podstawie dziedziczenia ustawowego):
- żona: [Imię i nazwisko żony] w 1/2 części,
- syn/córka: [Imię i nazwisko dziecka] w 1/2 części.
- Dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów załączonych do wniosku oraz z zapewnienia spadkowego, które złoży wnioskodawczyni.
UZASADNIENIE
W dniu …………………. r. zmarł mój mąż, …………………………………….. Spadkodawca w chwili śmierci stale zamieszkiwał w ………………………… Spadkodawca nie pozostawił testamentu. W skład spadku nie wchodzi gospodarstwo rolne. Spadkobiercami ustawowymi po zmarłym jest jego żona (wnioskodawczyni) oraz zstępny (uczestnik postępowania). Nikt ze spadkobierców nie zrzekał się dziedziczenia, nie odrzucał spadku, ani nie został uznany za niegodnego dziedziczenia.
W związku z powyższym wniosek jest w pełni uzasadniony.
……………………………………………………… (własnoręczny podpis wnioskodawczyni)
Załączniki:
- Dowód uiszczenia opłaty sądowej od wniosku (100 zł),
- Dowód uiszczenia opłaty za wpis do rejestru spadkowego (5zł)
- Odpis skrócony aktu zgonu spadkodawcy,
- Odpis skrócony aktu małżeństwa wnioskodawczyni,
- Odpis skrócony aktu urodzenia uczestnika (lub aktu małżeństwa, jeśli uczestnik zmieniła nazwisko),
- Odpis wniosku wraz z załącznikami dla uczestnika postępowania.
Sprawy spadkowe bywają skomplikowane. Jeśli nie jesteś pewien, która droga będzie najlepsza w Twojej sytuacji, lub potrzebujesz pomocy w zgromadzeniu dokumentów i reprezentacji w sądzie – zapraszam do kontaktu z kancelarią. Szczegóły oferty oraz pełen zakres wsparcia prawnego znajdziesz również na głównej stronie kancelarii: lblegal.pl.
